بلغارستان اکنون باتری‌محورترین شبکه جهان است

بلغارستان اکنون ۵٫۴ گیگاوات ذخیره‌سازی باتری در حال کار در برابر ۲۳٫۸ گیگاوات ظرفیت نصب‌شده دارد — یعنی ۲۲٫۸ درصد، که آن را نسبت به اندازه سامانه به باتری‌محورترین بازار برق جهان بدل می‌کند. مقایسه‌ها مقیاس را خوانا می‌کنند: کالیفرنیا ۱۶ گیگاوات باتری در برابر سامانه‌ای ۱۰۷٫۳ گیگاواتی دارد، یعنی ۱۴٫۹ درصد، و ۱۵۰ گیگاوات چین در برابر ناوگان عظیمش به ۳٫۷ درصد می‌رسد.

این اتفاق تقریبا در دو سال رخ داد، با محرک بودجه بازیابی اتحادیه اروپا از راه دو برنامه — یکی برای پشتیبانی از تجدیدپذیر همراه با ذخیره‌سازی و دیگری، طرح RESTORE، برای باتری‌های مستقل. مبلغ ۵۹۰ میلیون یورو کمک‌بلاعوض حدود ۱٫۵ میلیارد یورو سرمایه خصوصی را بسیج کرد؛ نسبت اهرمی حدود ۲٫۵ به ۱. شرایط بازار باقی کار را کرد: قیمت‌های پایین و گاه منفی میانه روز و به دنبالش قیمت‌های بالاتر عصرگاهی، همان اختلاف قیمتی را می‌سازد که باتری از آن پول درمی‌آورد.

بخش جالب ماجرا چیزی است که ایوایلو استانچف، سردبیر نشریه اقتصادی بلغاری کاپیتال، درباره وضعیت نهایی می‌گوید. خود باتری‌ها دارند اختلاف قیمت و درآمدهای تعادلی‌ای را کم می‌کنند که نخستین سرمایه‌گذاران را جذب کرده بود. این همان ویژگی ساختاری اقتصاد ذخیره‌سازی است که هر بازاری سرانجام با آن روبه‌رو می‌شود: باتری از نوسان درآمد می‌گیرد و با درآمد گرفتن، نوسان را از میان می‌برد. نخستین دارایی‌های واردشده به یک بازار اختلاف‌های وسیع را می‌گیرند؛ هر دارایی بعدی آنها را باریک‌تر می‌کند تا جایی که ساخت تازه با قیمت‌های رایج دیگر معنا ندهد.

همین پویایی است که پرسش بازارهای دیگر را از «آیا به ذخیره‌سازی یارانه بدهیم» به «پس از آنکه یارانه به هدفش رسید چه می‌شود» تبدیل می‌کند. بلغارستان چرخه‌ای را در دو سال فشرده کرده که بازارهای بزرگ‌تر آهسته‌تر از سر می‌گذرانند، و همین آن را به آزمایشی طبیعی و شایان تماشا بدل می‌کند — به‌ویژه از این نظر که وقتی آربیتراژ به تنهایی هزینه‌ها را پوشش ندهد این دارایی‌ها چگونه رفتار می‌کنند و بهره‌برداران به جایش سراغ خدمات جانبی، پرداخت ظرفیت یا درآمد پشتیبانی شبکه می‌روند.

برای مصرف‌کنندگان صنعتی انرژی، تعمیم ماجرا مستقیم است: در سامانه‌ای با این حجم ذخیره‌سازی، شکل قیمت درون‌روزی مسطح می‌شود و همین ارزش جابه‌جایی بار و پاسخ تقاضا را برای هر کسی که توجیه اقتصادی‌اش بر اختلاف قدیمی بنا شده بود کم می‌کند. این برای شبکه نتیجه خوبی است و برای کارخانه‌ای که برای بهره‌برداری از آن اختلاف روی انعطاف سرمایه‌گذاری کرده، نتیجه‌ای ناخوشایند.